Naar een integrale aanpak voor een gezonde leefomgeving

In tijden van toenemende druk op de beschikbare ruimte en een grote woningbouwopgave, is een gezonde leefomgeving niet overal vanzelfsprekend. APPMer Nelleke Beerman werkt voor verschillende overheden dat toch mogelijk te maken. “We moeten naar een situatie toe waarin een gezonde leefomgeving gelijkwaardig wordt meegewogen bij ruimtelijke beslissingen.”

‍

Een gezonde leefomgeving staat de afgelopen jaren steeds meer in de belangstelling. Volgens Beerman is er veel aandacht voor in de media en wordt er meer onderzoek gedaan naar risico’s voor onze gezondheid. “Denk aan uitstoot van industrie, gebruik van pesticiden, PFAS en het stoken op hout in huis,” somt Beerman een aantal bronnen op die met regelmaat in het nieuws zijn. “Regelgeving vanuit de Europese Unie op het gebied van bijvoorbeeld luchtkwaliteit wordt alleen maar strenger de komende jaren, het is een urgent onderwerp. Terecht dat we hiermee aan de slag gaan.”

‍

Gezondheidseffect op de omgeving

Voor de provincie Noord-Holland werkt Beerman al enige tijd als beleidsadviseur gezonde leefomgeving voor het Noordzeekanaalgebied. “Ook bij het provinciebestuur krijgt gezondheid steeds meer aandacht. De verantwoordelijke gedeputeerde krijgt steevast de vraag wat het effect van een plan is op de gezondheid van de omwonenden. In Noord-Holland werken we nu aan beleid op het gebied van een gezonde leefomgeving.” Beerman noemt het dossier Tata Steel. “Bewoners hebben gezondheidsklachten, terwijl het bedrijf voldoet aan de milieunormen. Tegelijkertijd kent de huidige wetgeving te weinig incentives om te verduurzamen. Daarom is het zo belangrijk dat we een omslag maken van de situatie waarin de milieuruimte in een vergunning bepalend is, naar de situatie waarin we het feitelijke effect op de omgeving als uitgangspunt nemen. Maar hoe weet je exact of (een combinatie van) geur-, geluid- en stofoverlast ook echt van die ene bron afkomstig is? Dat is ingewikkeld om te meten. Maar het is wel waar we naartoe moeten, want uiteindelijk gaat het om de effecten op onze gezondheid.”

‍

”We moeten van de situatie waarin de milieuruimte in een vergunning bepalend is, naar de situatie waarin we het feitelijke effect op de gezondheid het uitgangspunt is”

‍

Wonen op ongezonde plekken

Bewoners roeren zich steeds vaker over hun gezondheid. Zoals de actiegroep Adem Vrij aan het IJ laat zien. Inwoners van Amsterdam-Noord hebben onder andere last van de geur van een kunstmestfabriek in de haven enkele kilometers verderop. De nabijheid van industrie en wonen wringt steeds vaker en op meer plekken. Zo ook aan de noordkant van het IJ waar de gemeente Amsterdam het Hamerkwartier wil ontwikkelen, maar waar zittende industrie door bezwaar te maken op het bestemmingsplan, die ontwikkeling vooralsnog tegenhoudt. Toch ziet Beerman ook dat gemeenten onder druk van de grote vraag naar woningen plannen maken om binnen milieucontouren te bouwen. “Gemeente Beverwijk wil het terrein van de Bazaar bebouwen, maar gedacht vanuit een gezonde leefomgeving zijn we daar kritisch op omdat de druk op de gezondheid in de regio al zo hoog is. Ook waren er plannen voor studentenwoningen onder de rook van Schiphol. Die zijn uiteindelijk niet doorgegaan. De overheid heeft als taak mensen te beschermen, juist nu de nood bij woningzoekenden zo hoog is.”

‍

Gebiedsgerichte aanpak

Het is niet alleen de woningbouwopgave die zich opdringt. Ook de stapeling van opgaven leidt ertoe dat een gezonde leefomgeving onder druk komt te staan, weet Beerman uit ervaring als omgevingsmanager in het NOVEX-gebied Rotterdamse haven. “De Rotterdamse haven staat voor een enorme transitie en heeft de ambitie de duurzaamste haven van de wereld te worden. Daarnaast zijn er allerlei nationale opgaven die ook een plek in de haven moeten krijgen zoals Ruimte voor Defensie, Wind op Zee, en in de toekomst mogelijk ook een kerncentrale. Het Havenbedrijf heeft uitgezocht dat er in totaal ruim 18 nationale programma’s zijn die iets in of met de haven willen.”

‍

Deze opgaven hebben een enorme impact op de omgeving van de haven. “Het is belangrijk dat het zoet en het zuur met elkaar in balans zijn. Zo bereiden we nu een verkenning voor naar de balans tussen het ruimtegebruik en de leefomgeving in het havengebied. Als omgevingsmanager probeer ik te bewaken dat de stem van de kleinere gemeenten goed wordt meegenomen in het proces, zodat zij de voor hun belangrijke lokale opgaven kunnen realiseren en de leefomgeving voor de bewoners verbetert.”

‍

Beerman vindt niet alleen dat bewoners centraal moeten staan als het om een gezonde leefomgeving gaat, maar dat daarvoor ook een integrale blik nodig is. “In de voorbeelden van de Amsterdamse en de Rotterdamse haven zijn de opgaven natuurlijk niet precies hetzelfde. Maar voor beide geldt dat het integraal en in samenhang bekijken van opgaven belangrijk is. Er is vaak nog te weinig sprake van een gebiedsgerichte aanpak op het vlak van de gezonde leefomgeving. Alleen als je alle factoren in beeld hebt die effect hebben op de gezondheid, dan kan je de afweging maken of je ergens kan bouwen. En zo ja, of je extra maatregelen moet nemen om de leefomgeving gezonder te maken.” Beerman hoopt dan ook dat het Rijk afstapt van de sectorale financiering van nationale opgaven. “Gebiedsgericht middelen ter beschikking stellen dwingt partijen op een integrale manier naar een gebied te kijken. En dat helpt om gezondheid meer nadruk te geven in de manier waarop we onze leefomgeving vormgeven.”

‍

”Alleen als je alle factoren in beeld hebt weet je of je extra maatregelen moet nemen om de leefomgeving gezonder te maken”