Afstuderen bij APPM: wat leert netcongestie ons over de uitdagingen rond afvalwatercongestie?

Netcongestie is inmiddels een bekend probleem, maar ook op andere plekken in onze samenleving dreigt de boel vast te lopen. Voor haar afstudeeronderzoek onderzocht Ella Meeuwsen welke knelpunten er optreden in de groeiende opgave rond afvalwater. Daarbij richtte ze zich op de lessen die de afvalwatersector kan trekken uit de aanpak van netcongestie.

Door bevolkingsgroei, verouderde infrastructuur en strengere eisen aan waterkwaliteit komt ons afvalwatersysteem onder druk te staan. Een robuuster afvalwatersysteem is noodzakelijk: een systeem dat hogere eisen aan afvalwaterzuivering aankan en dat groeit. Dit laatste betekent het uitbreiden en vernieuwen van bestaande rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s) en het vinden van locaties voor de bouw van nieuwe grote RWZI’s. Toch is deze steeds urgentere uitdaging nog relatief onbekend buiten de sector. Ella: “Waar netcongestie regelmatig het nieuws haalt, krijgt de problematiek rond afvalwater nauwelijks aandacht. Dat is ergens logisch, omdat we de problemen nog niet zo concreet ondervinden. Maar afvalwatercongestie verdient zeker meer aandacht: als we niets doen, kan dit in de nabije toekomst een even groot probleem worden als netcongestie nu is.”

Leren van netcongestie

De uitdagingen zijn enigszins te vergelijken, maar Ella voegt wel een nuance toe: "Je kunt niet zomaar aannemen dat alles wat in de aanpak van netcongestie gebeurt ook de juiste oplossing is voor de afvalwateropgave. De energietransitie is nog volop bezig en de technische uitdagingen verschillen natuurlijk van elkaar. Maar juist daarom is het interessant om te kijken welke lessen er al zijn geleerd: hoe vlieg je zo’n opgave aan? Wat heeft er wel of niet gewerkt in de aanpak van netcongestie? En wat is hiervan relevant voor de afvalwatersector?"

Hiervoor sprak Ella diverse praktijkexperts uit de energie- en de afvalwatersector, waarbij ze zich specifiek op de situatie in de Randstad richtte. Hier speelt ruimtelijke schaarste namelijk een cruciale rol, wat de opgaves extra complex maakt.

Ella tijdens haar verdediging op de TU Delft

Kennisdeling en gezamenlijke doelen

Een belangrijke conclusie is dat we in het vraagstuk rond afvalwater het wiel niet opnieuw hoeven uit te vinden. “De problematiek is vergelijkbaar: meerdere publieke partijen proberen samen capaciteit te creëren (voor nieuwe elekriciteitstations of RWZI's) in een gebied waar al vele ruimteclaims liggen.” Door kennis en ervaringen te delen, ook tussen die verschillende sectoren, kunnen partijen sneller tot oplossingen komen.

Daarnaast is het van belang om tot een gedeelde werkelijkheid te komen als het gaat om doelen, ambities en afspraken. Ella: “Voor de afvalwatersector kun je bijvoorbeeld denken aan de Kaderrichtlijn Water. Wat gebeurt er als je niet tijdig aan de richtlijn voldoet? En wat is de tijdshorizon waar je naar kijkt in je projecten: wil je een robuust systeem voor de aankomende 10, 20 of 100 jaar? Wat zijn de doelen die je jezelf stelt? Daar is nog veel onduidelijkheid over, waardoor partijen zich niet altijd geroepen voelen om in actie te komen.”

Probleemeigenaar

Daarnaast bestaat er onduidelijkheid over wie de probleemeigenaar is, ziet Ella. “Gemeenten, provincies, waterschappen, het Rijk: bij vraagstukken over water zijn veel partijen betrokken en het is lang niet altijd duidelijk wie waarvoor verantwoordelijk is. Hoewel het duidelijk is dat de waterschappen verantwoordelijk zijn voor het zuiveren van ons afvalwater, is het gezien de grootte van de opgave nu essentieel om andere partijen om tafel te krijgen en te laten bijdragen om tot een oplossing te komen.”

Daar ligt volgens Ella een rol voor de Unie van Waterschappen: “Juist omdat de afvalwateropgave relatief nieuw is en veel organisaties nog zoekende zijn naar hun rol, kan de unie helpen om ervaringen te bundelen en samenwerking te stimuleren.” Zo voorkom je dat gemeenten, provincies en waterschappen ieder afzonderlijk aan hun eigen oplossingen gaan werken.

Dicht bij de praktijk

"Wat ik interessant vond, is dat de vraagstukken uit mijn onderzoek dicht bij de praktijk liggen. Bij APPM kwam ik voorbeelden tegen van projecten rond afvalwaterzuivering in Rotterdam en Noord-Holland, maar sprak ik ook veel mensen die werken aan de energietransitie. Dan merk je dat er vergelijkbare uitdagingen spelen en dat de verschillende werkvelden elkaar vaak overlappen.”

Daarmee draagt Ella’s onderzoek bij aan een bredere discussie: hoe organiseren we de samenwerking rond grote maatschappelijke uitdagingen (denk aan energie, ruimte, water en duurzaamheid), in een tijd waarin die uitdagingen steeds meer met elkaar verweven raken?

Ook afstuderen bij APPM?

Heb je een interessant onderzoeksthema en wil je ook afstuderen bij APPM? Neem contact op met Mirthe Meijer.