Netbewust thuisladen veelbelovend in de strijd tegen netcongestie
Van pilot naar praktijk
Het elektriciteitsnet in Nederland loopt tegen zijn grenzen aan. Lokaal begint het vooral in de wintermaanden te knellen: als mensen bij thuiskomst van hun werk massaal het licht aandoen, pannen op de inductiekookplaat zetten en hun auto’s gaan opladen. Piekbelasting waar het net niet op gebouwd is. Netbewust thuisladen kan helpen dit groeiende probleem aan te pakken. Na een succesvolle pilot van oktober 2024 tot en met januari 2025, is het tijd voor opschaling.
“Netbeheerders zetten alle zeilen bij om de bestaande infrastructuur uit te breiden”, zegt Joost van den Hove van APPM, dat het projectmanagement verzorgt. “Maar dit kost tijd. Tegelijkertijd kunnen ook huishoudens helpen om netcongestie tegen te gaan en grote pieken op het net te voorkomen. Bijvoorbeeld door de elektrische auto niet aan het begin van de avond te laden. Netbewust thuisladen is bedacht om dit te stimuleren: in ruil voor een maandelijkse vergoeding staan ‘thuisladers’ toe dat hun elektrische auto buiten de piekuren wordt opgeladen. Dit is een relatief eenvoudige techniek om de druk op het elektriciteitsnet te verlagen. En met inmiddels enkele honderdduizenden thuisladers in Nederland zit hier veel potentieel. Bovendien staan de meeste auto’s ’s nachts stil, dus schuiven met het laadmoment is doorgaans geen probleem. Zolang de batterij ’s ochtends maar weer voldoende vol is.”
68% minder spitsvraag, zelfde comfort
De pilot liet zien dat netbewust thuisladen niet alleen in theorie, maar ook in de praktijk zijn werk doet. Netbeheerders Enexis en Liander sloegen hiervoor de handen ineen met drie marktpartijen, Vattenfall, Eneco eMobility en ANWB Energie, die samen 330 deelnemers wierven. “Bij de huishoudens in de pilot daalde de piekvraag gemiddeld met maar liefst 68%”, vertelt Joosts collega Annabel van Zante. “Vooral bij deelnemers met vaste energietarieven zagen we een groot verschil. Bij deelnemers met dynamische energietarieven zagen we minder effect. Zij hébben al een effectieve prijsprikkel om hun gedrag aan te passen. Ook bleek dat netbewust thuisladen voor de deelnemers inderdaad nauwelijks tot geen comfortverlies gaf. Dat was voor de marktpartijen heel belangrijk: zij willen graag bijdragen aan efficiëntere benutting van de elektriciteitsnetten. Maar omdat zij ook te maken hebben met concurrentie, staat klanttevredenheid bij hen voorop. Allemaal interessante en bemoedigende inzichten.”
Op zoek naar een schaalbaar model
Naast inzichten leverde de pilot een solide basis op om op voort te bouwen. Joost: “Het hoofddoel was om te onderzoeken hoe netbeheerders en marktpartijen met elkaar een werkbaar en schaalbaar samenwerkingsmodel kunnen ontwikkelen voor netbewust thuisladen. Hoe regel je het bijvoorbeeld technisch en organisatorisch? Hoe ga je om met kosten voor de implementatie en de uitvoering? Wat is een reële en redelijke vergoeding voor huishoudens die meedoen? Hoe wissel je gegevens met elkaar uit en welke data zijn precies nodig? Wat voor afspraken maak je met elkaar? Dat moest allemaal nog onderzocht en vervolgens georganiseerd worden. Dat maakt het extra bijzonder wat we in goede samenwerking in korte tijd met elkaar hebben weten te bereiken.”
Oog voor verschillende belangen
De techniek was de eerste hobbel die werd genomen. Annabel: “Al snel werd besloten om voor wat betreft de thuislaadsessies op vaste tijden aan te sturen, en niet op basis van ingewikkelde algoritmes om rekening te houden met de actuele netcapaciteit. De marktpartijen bepaalden vervolgens elk voor zich hoe ze die aansturing inregelden. Bijvoorbeeld door de thuislader tijdens de piekuren te dimmen of het laden te beperken via een app die met de auto in verbinding staat. Ze konden er ook voor kiezen deelnemers een ‘opt-out’ aan te bieden, voor het geval laden tijdens de piekuren alsnog gewenst bleek. Al die technische zaken moesten geregeld worden. Gelukkig bleek de complexiteit mee te vallen en konden marktpartijen veel zelf doen. Onze rol was vooral om de samenwerking te faciliteren, met oog voor de verschillende belangen. De grootste uitdaging was om alle partijen op één lijn te krijgen voor wat betreft de aanvliegroute en om de vaart erin te houden.”
Gevoeligheden ondervangen
De onafhankelijke positie van APPM kwam daarbij goed van pas. “Om netbewust thuisladen te ontwikkelen, hebben netbeheerders en marktpartijen elkaar nodig. Tegelijkertijd zijn marktpartijen ook elkaars concurrenten”, legt Joost uit. “Dat maakt het soms lastig om alle informatie op tafel te krijgen die nodig is om het project verder te brengen. Voor een groot deel hebben we dat ondervangen door van tevoren helder af te spreken wat partijen wel en niet zouden delen. Maar af en toe zagen wij: dit ligt toch te gevoelig. Bijvoorbeeld toen het ging over de kosten die marktpartijen verwachtten te maken voor de implementatie van netbewust thuisladen, zoals voor de IT-inrichting en de werving van deelnemers. We hebben dat onderwerp daarom uit de groepssessies getrokken en gezorgd dat marktpartijen die informatie in een vertrouwelijke omgeving een-op-een konden uitwisselen. Daar kwamen toen heel goede gesprekken uit.”
Pilot smaakt naar meer
Andere informatie werd overigens wél genereus gedeeld. Daardoor leerden de partijen veel van elkaar. Juist ook doordat ze elk hun eigen aanpak hadden, van de werving van deelnemers tot de IT-inrichting voor het aansturen van laadsessies en het verzamelen van gegevens. Dat bood de kans verschillende oplossingen te vergelijken. Annabel: “Iedereen in de pilot dacht echt met elkaar mee, bijvoorbeeld over metingen die zich niet direct lieten verklaren.” Joost valt haar bij: “Die kennisuitwisseling was een grote succesfactor. En het allermooiste is dat alle marktpartijen die aan boord zijn gestapt, de hele pilot hebben doorlopen, en dat er nu een vervolg komt.”
"De pilot heeft laten zien dat het idee werkt"
“Vanuit onze maatschappelijke rol willen we ons steentje bijdragen aan het verminderen van netcongestie. Dat is een belangrijke motivatie voor ons om mee te doen. Plus dat netbewust thuisladen onze klanten aan een lagere energierekening kan helpen: ze krijgen er een maandelijkse vergoeding voor. De pilot heeft laten zien dat het idee werkt, en klanten waren positief. Daarom willen we het nu groter opzetten. Ik ben benieuwd wat opschaling doet met de bandbreedtes van de capaciteit op het net. Het is ook interessant te zien hoe concullega’s het aanpakken en van elkaar te leren. Een van de marktpartijen ontwikkelt bijvoorbeeld een oplossing om deelname ook mogelijk te maken voor klanten die geen gebruikmaken van de Slim Laden-app. Terwijl wij vooralsnog inzetten op meer deelname door de app te promoten. Zo kunnen we straks zien hoe die verschillende aanvliegroutes uitpakken en dat meenemen in onze afwegingen voor de toekomst. Op die manier komen we samen vooruit, in een gelijk speelveld. Een logische stap richting fossielvrij.”
Cor Poesiat-Kuijper, innovatiemanager fossielvrij bij Vattenfall.
Vervolgstap in nieuwe samenstelling
In dit vervolgtraject is de samenstelling van partijen wel wat veranderd. Netbeheerder Stedin, die tijdens de pilot actief meekeek, neemt nu volwaardig deel. Een belangrijke stap, want hiermee zijn alle laagspanningsnetbeheerders aan boord en wordt netbewust thuisladen echt een landelijk product. Een andere wijziging is dat dit jaar ook Essent deelneemt, waarmee ook de drie grootste energieleveranciers vertegenwoordigd zijn. Annabel: “Er lopen gesprekken met verschillende andere marktpartijen die mogelijk aanhaken. Dat zou mooi zijn, want hoe meer deelnemers, hoe meer impact netbewust thuisladen kan maken.”
Doorleren, doorontwikkelen
In de voorbereidingen op de uitrol worden de lessen uit de pilot meegenomen. “Zo gaan marktpartijen deelnemers werven in gebieden waar de komende winter knelpunten op het laagspanningsnet worden verwacht”, vertelt Joost. “Zodat we hopelijk echt effect gaan zien op de laagspanningsnetten. Daarnaast is ervoor gekozen om de uitrol alleen te richten op huishoudens met vaste energietarieven. Een ander verschil is dat we nu duidelijker vastgelegd hebben hoe marktpartijen gegevens verzamelen en aanleveren. Zo komt er uniformiteit en is bovendien beter te controleren of er daadwerkelijk minder wordt geladen tijdens de piekuren. Het doel is om nóg meer te leren en netbewust thuisladen samen verder te brengen. Met als vergezicht een aantrekkelijke dienst die in heel Nederland beschikbaar is en echt voor minder netcongestie zorgt.”
"De impact die netbewust thuisladen kan maken, is groot"
“We hebben een gigantische uitdaging op het net. De elektrische auto is niet het probleem, maar kan juist een oplossing vormen in de energietransitie. Stedin deed al projecten met slim laden via publieke laadpalen, maar bij huishoudens thuis staan wel vijf keer zo veel laders. De impact die netbewust thuisladen kan maken, is dus groot. Ik ben dan ook enthousiast dat we nu echt meedraaien, zodat de hele netbeheersector meedoet. Daarmee laten we zien dat we hier samen de schouders onder zetten. Een positief en helder signaal naar de markt. Voor ons was het even schakelen om in hetzelfde tempo te gaan meelopen. We hebben de pilot nauwgezet gevolgd maar als je later op de bus stapt, is dat toch anders dan wanneer je het proces zelf al eens hebt doorlopen. Om dat been bij te trekken hadden we veel af te stemmen met de andere partijen – wat APPM heel goed begeleidt. Als de bevindingen komende winter net zo positief zijn als in de pilot, zie ik netbewust thuisladen alleen maar groter worden.”
Paul van der Hoeven, innovatieadviseur bij Stedin.
