Hoe ziet het openbaar vervoer in Nederland er in de toekomst uit? Staan mensen dan nog bij haltes te wachten op een bus? Heeft iedereen in de spits een zitplaats in de trein? Of moeten we denken aan heel andere concepten zoals het Finse Kutsuplus? Dat is een nieuwe vorm van flexibel busvervoer in Helsinki, waarbij bussen niet volgens een vaste route rijden, maar hun koers afstemmen op de behoefte van passagiers. Een kruising tussen de traditionele bus en het gepersonaliseerde taxivervoer zoals Über.

Joost Weekers, hoofd bureau OV bij de provincie Zuid-Holland, is enthousiast over het Finse systeem. Hij is groot voorstander van experimenteren, maar ziet daar met de huidige regelgeving in de Wet personenvervoer en concessieverlening weinig ruimte voor. ‘Aanbestedingen worden juridisch dichtgetimmerd en alles ligt jarenlang vast.’ Allereerst moet de samenwerking tussen overheden onderling, en tussen overheden en vervoerders een stuk beter. Joost:

‘Het zou niet meer zo moeten zijn dat je voor één reis met drie verschillende vervoerders en dus met drie verschillende tarieven en abonnementproducten te maken hebt en bij iedere vervoerder opnieuw moet in- en uitchecken.’

Experimenteren
Ook voor Peter Krumm, manager strategie en innovatie bij Transdev dat onder andere eigenaar is van Connexxion, mag de huidige wijze van concessieverlening op de schop. In het huidige systeem krijgt een vervoerder gedurende 10 jaar de vergunning om in een bepaald gebied het regionale en lokale vervoer te exploiteren. Peter: ‘Een klantvraag blijft natuurlijk niet 10 jaar stabiel. Dus strak omkaderde concessies voor zo’n lange periode zijn vanuit de optiek van innovatie de dood in de pot. Het zou goed zijn, als al voor het opstellen van een Programma van Eisen bij een concessieverlening gepraat wordt over hoe je ruimte zou kunnen geven aan vraaggestuurd OV. Ik ben echt op zoek naar ruimte om binnen een concessie te experimenteren.’

Joost ondersteunt hem daarin van harte: ‘Ik zou willen dat de overheid meer veranderingen zou omarmen. Durf open met elkaar te experimenteren. Leg bijvoorbeeld driekwart van de concessie vast en besteed een kwart van het geld aan experimenten’.

Maatwerk
Het is duidelijk waar de obstakels liggen, maar hoe ziet de toekomst, dat vraaggestuurde OV, er nu precies uit? Peter: ‘Je moet uitgaan van de vraag naar mobiliteit. Dus niet het leveren van een aanbod volgens vaste patronen en dienstregelingen. Je zult daarbij grote verschillen krijgen tussen stedelijk en landelijk gebied. Elk gebied, maar ook iedere doelgroep is net weer even anders. Dat vraagt om maatwerk en om een goede regisseur. In stedelijk gebied kan de markt heel goed die regierol vervullen, in landelijk gebied zal dat de overheid blijven. Stedelijk gebied kan niet zonder massatransportsysteem. In de toekomst misschien niet een metro, lightrail of bus, maar wie weet honderdduizenden verschillende coconnetjes.’

Het Finse Kutsuplus lijkt het wenkend perspectief. Connexxion gaat dat in de markt zetten in Nederland. Peter: ‘Aandachtspunt is wel: hoe neem je de mensen mee in een nieuw concept? Mensen zijn nu de vaste haltes gewend. Maar ja, ook de telefooncellen en de brievenbussen verdwijnen langzaam maar zeker uit het straatbeeld, dus waarom bushaltes niet?’ Meer samenwerking, ruimte voor experimenteren, beter luisteren naar wat de klant wil. Dat is in een notendop wat Peter en Joost Nederland voor de toekomst van het openbaar vervoer gunnen.

Vraaggestuurd OV is de toekomst verscheen in de APPM Nieuwsbrief Voorjaar 2016