Met de Omgevingswet, die naar verwachting in 2019 van kracht wordt, wil de Rijksoverheid de regels voor ruimtelijke plannen vereenvoudigen en samenvoegen. Voor gemeenten betekent dit een grote verandering. Gemeente Katwijk heeft de handschoen opgepakt en meer dan dat. Gemeentesecretaris Erwin Stolk: “Het betekent een systeemwijziging die veel verder gaat dan het ruimtelijk domein.” APPM’ers Suzanne van Brandwijk en Wiert-Jan de Raaf ondersteunen de gemeente bij het opstellen van een programmaplan Omgevingswet.

In dat programmaplan zal Katwijk ambities formuleren voor zes thema’s: sectoraal versus integraal, regionaal samenwerken, rechtszekerheid versus flexibiliteit, omgevingswaarde, participatie en transparantie. Uit de woorden van gemeentesecretaris Erwin Stolk is af te leiden dat die ambities waarschijnlijk hoog komen te liggen in de Zuid-Hollandse kustplaats. “Deze wet vraagt om een cultuuromslag: ambtelijk, politiek, maar ook in de gemeenschap. Het gaat om een nieuwe manier van communiceren. Nu is het in Nederland zo dat we voor elk probleem een regel opstellen. Mijn droom is dat we toegaan naar het voeren van een goed  gesprek, waarin we gezamenlijke belangen formuleren en niet gelijk de overheid vragen om als scheidsrechter op te treden. Het mooiste is als burgers dit samen doen, zonder dat de gemeente overal bij hoeft te zitten. Of misschien hooguit als mediator. Dat vraagt nieuwe vaardigheden van onze organisatie, maar ook van de gemeenschap.” Suzanne van APPM onderschrijft dit. “Het gaat niet alleen om andere wetgeving, werkprocessen en een digitaal loket, maar vooral om een andere houding, competenties en gedrag van alle betrokkenen.”

Integraal en participatief
Katwijk begint niet op nul. Klantgericht werken is al ver doorgevoerd bij de gemeente. Een voorbeeld is het Rode Loperbeleid, waarbij de gemeente nieuwe ondernemers op allerlei manieren faciliteert. Of zoals Danielle Schrijver, hoofd Ruimte en Veiligheid bij de gemeente Katwijk, het formuleert: “Een ondernemer wil een droom verwezenlijken, ruimte hebben om te ondernemen. Wij moeten dat faciliteren en een vergunning is niet meer dan een middel.” Implementatie van de Omgevingswet is voor de meeste gemeenten een spannend traject. Het doel van de wet is duidelijk, maar de inhoud en de consequenties worden pas gaandeweg helder.

Danielle: “Steeds komen we een laag dieper. Het besef is groot dat het om een andere manier van werken gaat: integraal en participatief beleid. Geen sectorale plannen meer. Het betekent ook dat portefeuilles van wethouders gaan veranderen, want dit stopt niet bij het ruimtelijk domein.” Erwin onderstreept dit. “Het gaat om slimmer en beter organiseren, een systeemwijziging van sectoraal naar integraal beleid. Dat kwartje begint bij steeds meer mensen te vallen, ook in de gemeenteraad. Natuurlijk is er weerstand, als je 20 jaar lang met sectorale plannen hebt gewerkt. Het is ook eng: je moet loslaten, maar tegelijkertijd wil je ook grip houden. Goed omgaan met dat dilemma is de grootste uitdaging bij de invoering van de Omgevingswet.

Niemand weet het antwoord
In februari 2016 is Katwijk begonnen zich voor te bereiden op de Omgevingswet. Mede door de inzet van APPM ligt er nu een Plan van Aanpak dat door de raad en het college wordt ondersteund. Erwin: “De meerwaarde van APPM is dat zij met een frisse blik van buiten komen. Ze weten bovendien wat er speelt bij andere gemeenten.” Ook vanuit de provincie krijgt de gemeente ondersteuning en met omliggende gemeenten is er veel overleg. Danielle: “Er is bij gemeenten de wil om te delen, want niemand weet het antwoord. We weten ook niet precies welke regels er exact gaan verdwijnen.” Al doende hoopt men via pilots ervaring op te doen met de nieuwe manier van werken. Danielle: “Ik beschouw het als een vorm van ijsdansen wat we aan het doen zijn. Met elkaar iets moois maken, maar de ondergrond is nog glad, dus onzeker.” De opgave is vooral om de organisatie, de raad en zoveel mogelijk inwoners er bij te betrekken. Erwin: “Mijn ambitie is dat we in 2018 een omgevingsvisie hebben waar een goede dialoog over is geweest. Wij gaan als overheid minder bepalen. We willen vooral het gesprek binnen de gemeenschap voeren. Met als einddoel: het mooier maken van Katwijk met behoud van zijn eigenheid.”