Door de klimaatverandering krijgen de Nederlandse rivieren steeds meer water te verwerken. Eindeloos de dijken verhogen is geen optie. In plaats daarvan heeft het Rijk ervoor gekozen de rivieren meer ruimte te geven. Dat betekent wel dat er een wissel op de omgeving wordt getrokken. Om naast de waterveiligheid ook de ruimtelijke kwaliteit te verbeteren, is het landelijke programma Ruimte voor de Rivier in het leven geroepen. Deventer is koploper binnen het programma: hier worden in 2015 de laatste projecten opgeleverd. Op de resultaten is iedereen apetrots: de bewoners, de gemeente,

Waterschap Groot Salland en Rijkswaterstaat.
Ruimte voor de Rivier klonk Deventer als muziek in de oren, aldus Harry Bottenberg, programmamanager Ruimte Ontwikkeling van de gemeente. ‘We wisten dat er veel extra ruimte voor de IJssel moest komen, maar wilden grip op de manier waarop. Daarom hebben we samen met alle stakeholders een inrichtingsplan opgesteld.’

Gedragen beslissingen
Bottenberg noemt Deventer een trotse stad. Dat vindt hij een kwaliteit, maar, zo voegt hij er aan toe: ‘Partijen hebben daarom wel de neiging om stevig vast te houden aan het bestaande. We wilden voorkomen dat we aan de voorkant beslissingen zouden nemen die niet gedragen zouden worden. Dan stuit je later op weerstand. Dat leidt tot beroepsprocedures die je veel tijd en geld kosten.’

Leerpuntje
Het inrichtingsplan is samen met de waterveiligheid opgenomen in een geïntegreerd contract. Gerrit Kuper van APPM begeleidde namens het waterschap Groot Salland de uitvoering. Kuper: ‘We wilden de markt de ruimte bieden om naar optimalisaties te zoeken.’ Juist in dat laatste lag voor de gemeente een ‘leerpuntje’. Bottenberg: ‘Je krijgt hierdoor verschillen tussen je oorspronkelijke ideeën en de uitvoering. Het is belangrijk het gesprek over die verschillen zo vroeg mogelijk aan te gaan, voordat je in het vergunningentraject zit. Anders zijn de stellingen betrokken en is er nauwelijks ruimte voor aanpassingen. Dit is extra belangrijk richting partijen die maar één belang voor ogen hebben. Die hebben het niet in zich om te polderen, terwijl het waterschap en de gemeente wel tot een bredere belangenafweging bereid zijn.’

groen

Budget en deadlines
Ook Gerrit Kuper onderstreept het belang van een goede bewaking van de plannen richting uitvoering: ‘Het inrichtingsplan kun je beschouwen als een voorontwerp. Het is mijn taak om er bij de vertaling naar de uitvoering voor te zorgen dat iedereen binnen de kaders blijft en dat uiteindelijk de gewenste kwaliteit wordt gerealiseerd. Je wilt voorkomen dat het ontwerpproces steeds opnieuw wordt gedaan door voortschrijdend inzicht.’ Kuper schoof daarom aan bij de overleggen tussen stakeholders en bouwcombinatie om een vinger aan de pols te houden. ‘Mijn taak is de voortgang te bewaken en er op toe te zien dat er beslissingen worden genomen. Dat betekent helder zijn tegen alle partners en ook durven zeggen wanneer iets niet mogelijk is. We kunnen niet alle wensen vervullen en moeten wel binnen budget blijven en onze deadlines halen.’

Communicatie
Het samenvoegen van de wereld van de waterveiligheid en ruimte heeft tot mooie resultaten geleid. Bottenberg: ‘Een ingreep in de rivier van deze omvang doe je misschien wel nooit meer. Ik ben er trots op dat we het proces aan de voorkant zodanig hebben georganiseerd, dat we niet in ja-nee discussies zijn verzand. Als je ruimtelijke kwaliteit toevoegt, wordt een dergelijke ingreep geaccepteerd.’

Kuper: ‘De communicatie met de omgeving was zeer belangrijk. Vertel wat er gebeurt. Niet met ingewikkelde technische termen, maar laagdrempelig. We zijn erin geslaagd een prachtig resultaat te behalen, in een complexe omgeving, met een minimum aan hinder, op tijd en binnen budget. Elke keer als ik in Deventer kom, zie ik het mooier worden.’

Van nevengeul tot landbouwbedrijf
De Nederlandse rivieren krijgen door de klimaatverandering steeds meer water te verwerken. Dit vergroot de kans op overstromingen. De traditionele oplossing is het insnoeren van de rivieren door dijkophoging, maar daar zou je eindeloos mee moeten doorgaan. Midden jaren negentig koos het Rijk voor een koersverandering: het verlagen van de waterstanden door de rivieren meer ruimte te geven en mee te bewegen met het natuurlijke systeem. Dat kan op verschillende manieren. Na onderzoek zijn hier negen maatregelen voor gedefinieerd.

Voor die maatregelen is zo’n €2 miljard vrijgemaakt. Wijs geworden door de grote impact die de dijkverhogingen in de jaren negentig op landschap en mens hadden, bedong de Tweede Kamer een extra budget van circa € 200 miljoen voor het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit. Zo worden nu op meerdere plaatsen in het land maatregelen ter verbetering van de waterveiligheid gecombineerd met verbetering van de ruimtelijke kwaliteit.

In Deventer wordt de uitvoering gedaan door de combinatie IJsselfront, een samenwerkingsverband van de aannemersbedrijven Boskalis en Van Hattum en Blankevoort. Ingenieursbureau Witteveen+Bos speelt een adviserende rol. IJsselfront legt een zestal nevengeulen aan, een jachthaven met bijbehorende voorzieningen, een kade, een Schipbrug bij de Worpfront en diverse recreatieve voorzieningen. Daarnaast realiseert de Stichting IJssellandschap in de Keizers-en Stobbenwaarden het biologischdynamische landbouwbedrijf de Natuurderij. Bijzonder is dat hier agrarisch natuurbeheer gekoppeld wordt aan het beheer van de uiterwaarden.

Deventer maakt ruimte voor de IJssel verscheen in de APPM Nieuwsbrief Nr. 21 – Winter 2014