Beeld: Zones Urbaines Sensibles

Durf te dromen. Onder dat motto zijn de stakeholders van de Haarlemse wijk Schalkwijk-Midden aan de slag gegaan met een innovatieve gebiedsaanpak. Een enerverend proces volgde. “Steeds meer groeide het besef dat we dit stadsdeel aantrekkelijk kunnen maken.” De nieuwe identiteit en de regels zijn voor de zomer ter besluitvorming voorgelegd aan de Haarlemse gemeenteraad.

Mark Smit (namens  Elan Wonen, Pré Wonen en Ymere), Gonda Ruijterman (gemeentelijk planoloog) en APPM’er Leontine van der Breggen (procesmanager in opdracht van gemeente Haarlem) hebben samen met de andere eigenaren in Schalkwijk Midden lef getoond en zijn overtuigd dat de onorthodoxe aanpak zijn vruchten afwerpt. “Er is een sfeer ontstaan dat we deze klus samen klaren. Dat leidt tot sprankelende ideeën.”

Grijs en leeg zijn nu nog de kenmerken van het kantorengebied in Haarlem-Oost, dat op termijn een complete metamorfose ondergaat van kantorengebied met veel leegstand naar een bomenrijk en autoluw landschap met 1000 woningen en 750 nieuwe arbeidsplekken. Het idee om te werken met een nieuwe identiteit en landschap als verbindend element is niet ontsproten aan het brein van een stedenbouwkundige, maar geïnspireerd op de ideeën die leven bij de gemeente en de vastgoedeigenaren.

Mark spreekt namens die laatste groep als hij zegt: “Het voordeel is dat we allemaal met hetzelfde probleem kampen. Dat vergroot de urgentie en daarmee de kans om tot gemeenschappelijke oplossingen te komen.”

Leontine legt het unieke van de gekozen aanpak uit: “De gebiedsontwikkeling is gebaseerd op een nieuwe identiteit van het gebied, met wat regels, in plaats van op een masterplan. Een bomenlandschap, dat elke individuele ontwikkeling moet kunnen verdragen en verbinden,  wordt de drager van het gebied. We zetten vol in op verblijfskwaliteit van het openbaar gebied, in plaats van de stedenbouwkundige vormgeving van gebouwen.”

Het was best wel eng om de houvast van een masterplan los te laten, erkent Gonda. “Toch weegt het perspectief om een gebied samen mooier te maken, het zwaarst. Deze methode is zeker niet de eenvoudigste, maar wel een effectieve. Tenminste zo lang we de rijen gesloten kunnen houden.”

Optimistisch
Tot nu toe lukt dat. En de deelnemers zijn buitengewoon optimistisch over het verdere verloop. Een belangrijke rol daarin is weggelegd voor procesmanager Leontine. “Het is een intensieve opgave om gedurende het hele proces onderling afspraken te maken die tegelijk voldoende vrijheid bieden aan de creativiteit en inventiviteit van de deelnemers.”

De APPM’er ziet het daarnaast als haar taak te waken over de regels. “Niet alleen dat iedereen zich daar aan houdt, maar ook dat ze voor alle partijen eerlijk zijn en ook zo worden ervaren. We zijn er in geslaagd om samen afspraken te maken waarmee iedereen uit de voeten kan.”|Een voorbeeld daarvan is, dat elke eigenaar naar rato een stukje pleinruimte maakt. Door een slimme herverdeling van ruimte ontstaan daardoor nu drie mooie plekken (verblijfsruimtes) aan een doorgaande groene corridor. Op de eigen plot gelden voor elke eigenaar dezelfde regels met veel uitwerkingsvrijheid.

Flexibele regels
In die spelregels is ook flexibiliteit ingebouwd, zodat deelnemers in hun eigen tempo kunnen mee-ontwikkelen. Gonda: “Het hele gebied hoeft niet in één keer op de schop. Juist die timing bleek in het verleden hét struikelblok om tot een integrale herinrichting te komen.”
Mark kan niet wachten tot de eerste aanpassingen in het gebied zichtbaar worden. Zijn ongeduld wordt vooral gevoed door enthousiasme over de plannen. “De nieuwe groene inrichting van de openbare ruimte is hetgeen ons bindt. Daarmee ‘dreigt’ Haarlem-Oost er ineens een markant stadsdeel bij te krijgen,” lacht hij.

Strategische ligging
Schalkwijk mag als stadsdeel in Haarlem qua imago niet het hoogste scoren, stelt Leontine, tegelijkertijd valt er volgens haar weinig af te dingen op de strategische ligging: centraal, dicht bij voorzieningen en goed ontsloten. “Als het lukt om in het gebied een aantrekkelijke leef- en werkatmosfeer te creëren, dan zijn er straks alleen maar winnaars.”

Mark knikt. “Het leuke aan dit project is dat we samen nadenken over een gezamenlijke identiteit.” De keuze om een brandingbureau samen met een landschapsbureau in te schakelen zorgde voor een extra impuls. Leontine: “Zodoende slaagden we erin om die stip aan de horizon een gezicht te geven en uit te werken in een aantrekkelijk   bomenlandschap. Dat zorgde voor nog meer energie.”

Wederzijds vertrouwen
Saamhorigheid is daarin een sleutelwoord, meent Gonda. “We zijn zo ver gekomen door wederzijds vertrouwen, met respect voor elkaars belangen. Als gemeente is het eenvoudiger om ambities vast te stellen, vervolgens het gebied te laten intekenen door een externe deskundige en er dan een stempel van goedkeuring op te drukken.”

Leontine beaamt dat: “De gemeente stelt zich kwetsbaar op met deze nieuwe aanpak waarbij gewerkt wordt vanuit een gebiedsidentiteit en vrijheid in individuele ontwikkeling. Net als de marktpartijen trouwens, die ook hun kaarten open op tafel hebben gelegd, door helder te zijn over hun eigen belangen.” Volgens Mark leidt die opstelling tot een verrassend resultaat. “Juist door dat vernieuwende samenspel zijn we tot zo’n aantrekkelijke woon- en werkwijk gekomen, waar iedereen trots op is. Dat was anders nooit zo goed gelukt. Daarvan ben ik overtuigd.”