Wereldwijd zijn er ruim 1100 fietsdeelsystemen in gebruik, maar echt bekend is de deelfiets in Nederland nog niet. Nederland is een land met veel fietsbezit: iedere Nederlander heeft wel één of meerdere fietsen. Veel van deze fietsen staan het grootste deel van de dag stil. Tel daar bij op dat we voor al die fietsen enorme fietsparkeergarages bouwen op de duurste grond in onze steden. Ondertussen wint de fiets steeds meer terrein. De komende jaren wordt door steden volop ingezet op fiets. Maar meer fietsers hoeft niet automatisch meer fietsen te beteken. Het is tijd voor een doorbraak van de deelfiets!

Rondom deelfietsen werkt APPM samen met Sven Huysmans van het Belgische adviesbureau The New Drive, zusterorganisatie van APPM. Sven is specialist op het gebied van deelfietsen, heeft een brede kennis van de markt en stond aan de wieg van de Blue-bike-deelfiets, de Belgische variant van de OV-fiets.  We vragen Sven hoe hij de toekomst van de deelfiets in Nederland voor zich ziet.

Een stilstaande fiets kost geld, een rijdende fiets levert geld op
Sven: “Ik ben er van overtuigd dat deelfietsen als ketenonderdeel van mobiliteitsoplossingen ook in Nederland veel perspectief bieden. De stallingsproblemen rond stations kunnen deels worden opgelost door het introduceren van de deelfiets, ook in het voortransport, naast de OV-fiets die al vaak voor het natransport gebruikt wordt. Nederland heeft de eigen fiets altijd gefaciliteerd met dure fietsenstallingen. Maar een fiets die stil staat kost geld en een fiets die rijdt levert geld op. Het is niet zo dat er geen grote stallingen meer gebouwd moeten worden, maar de deelfiets kan meerdere keren per dag gebruikt worden en zo een deel van de eigen fietsen vervangen.”

Beschikbaarheid belangrijker dan bezit
Wie je vertelt over de deelfiets moet even nadenken: dat hebben wij Nederlanders met allemaal een eigen fiets toch niet nodig? Het vraagt om verandering van denken en gedrag. Het gaat niet langer om bezit, maar om beschikbaarheid. Bijkomend voordeel: met het gebruik van de deelfiets bespaar je op onderhoud van de eigen fiets en loop je niet de kans dat je fiets gestolen wordt. En denk je eens in hoe het is om met de deelfiets niet langer te zoeken naar het laatste plekje in de stationsstalling, maar nabij het perron te parkeren en hierdoor sneller je trein te halen. Maar zoals bij veel dingen geldt: het voordeel zie je pas als je het hebt ervaren.

Het denken vanuit de deelfiets zit bij ons Nederlanders nog niet in het systeem. Wie je vertelt over de deelfiets is sceptisch. Hoewel ik zeker geloof dat de deelfiets een belangrijke bijdrage kan leveren aan schonere en soepelere verplaatsingen in onze steden, moeten we niet vergeten om naar de mens – de fietser – te kijken. Om het gebruik van de deelfiets geaccepteerd en gewaardeerd te krijgen, vraagt dit naast een verandering in organisatie, systemen en financiële structuren ook nadrukkelijk om een gedragsverandering. Koen van ’t Hof, docent (HvA) en adviseur gedragsverandering.

Fietsdelen in Antwerpen groot succes
Vijf jaar geleden werd de deelfiets Velo in Antwerpen geïntroduceerd. Deze fiets wordt nu 3,5 miljoen keer per jaar verhuurd. Gebruikersonderzoek leert dat de gebruikers meer gaan fietsen en dat zeven van de tien gebruikers van Velo over een eigen fiets beschikken. De helft zegt die minder te gebruiken sinds Velo beschikbaar is. Eén op de tien heeft de eigen fiets weggedaan. Verder vervangt de deelfiets ook autoritten, maar ook de trein wordt vaker gebruikt: vier van de tien zakelijke rijders is minder auto gaan rijden. Ook bij OV-fiets gebruikers zien we een daling van het autogebruik. Dit is niet alleen goed voor de doorstroming in de stad, maar komt ook de luchtkwaliteit en leefbaarheid ten goede. Sven: “Zelf heb ik een stadsfiets, bakfiets, racefiets en vouwfiets, maar ook een Blue-bike- én een Veloabonnement. Ik gebruik hen allemaal, maar telkens voor andere redenen. Het geeft een comfortabel gevoel om te weten dat je overal een fiets kunt gebruiken.”

Een portemonnee vol chipkaarten
Wat kunnen wij leren van België? Het antwoord van Sven hierop is: “Zorg voor één chipkaart of één app waarmee je alle deelfietsen kunt gebruiken. In Nederland zijn enkele tientallen bedrijven bezig met het opzetten van deelfietsprojecten. Het gevaar dreigt dat je een portemonnee vol chipkaarten nodig hebt om ze overal te kunnen gebruiken. In België is het nu al zo dat ik me telkens opnieuw moet registreren én met minstens vier pasjes moet rondlopen om fietsen te lenen in Antwerpen, Brussel, Namen of bij de spoorwegen. Deze drempels maken het gebruik voor de klant een stuk gebruiksonvriendelijker. Daar kunnen we van leren door in Nederland nu al na te denken over interoperabiliteit tussen de verschillende steden en systemen. Technisch is het nauwelijks een uitdaging, de kunst is alle deelfietsproviders op één lijn te krijgen.”

Deelfiets gaat ook in Nederland terrein winnen
In Nederland heb je OV-fiets en zijn er veel kleinschalige projecten rond bedrijventerrein met een tiental deelfietsen. Recent kwamen daar Keobike in de regio Arnhem en de deelfietsen in Maastricht bij.  Ook wordt er regelmatig gestart met een nieuw initiatief, maar van een echte grote doorbraak kunnen we nog niet spreken. Projecten met een veel grotere omvang in steden als Amsterdam, Utrecht en Rotterdam zitten in de pijplijn. Sven: “Het is slechts een kwestie van tijd voordat de deelfiets echt doorbreekt in Nederland. Vergelijk het met de introductie van het mobieltje. Nog niet zo heel lang geleden zeiden mensen dat ze geen mobiele telefoon nodig dachten te hebben omdat ze een vaste telefoon hadden en het nut niet zagen om altijd bereikbaar te zijn. Dit is hetzelfde verhaal. Je kunt een deelfiets pas appreciëren als je hem zelf gebruikt. Dan pas ervaar je de potentie die de deelfiets heeft om Nederland nog beter bereikbaar te maken.”

Onlangs organiseerden APPM en The New Drive een tweetal fietsdeel-excursies voor Nederlandse beleidsmedewerkers en ondernemers naar Antwerpen om daar het fietsdelen te ervaren. Ook hebben APPM en The New Drive een inventarisatie uitgevoerd van Nederlandse initiatieven voor fietsdeel- en verhuurinitiatieven in opdracht van de ketenploeg van de Tour de Force.

Sven Huysmans: sven.huysmans@thenewdrive.be
http://www.thenewdrive.be/over-ons/sven-huysmans/
Birgit Cannegieter: cannegieter@appm.nl